Zespół suchego oka – objawy i leczenie

Wspólnym mianownikiem zaburzeń, które zalicza się do obrazu klinicznego zespołu suchego oka (keratoconjunctivitis sicca, w skrócie ZSO), jest nieprawidłowe nawilżenie powierzchni oka. Schorzenie określa się też potoczną nazwą „suchego oka”. Objawy zespołu suchego oka wynikają z niedoboru wydzieliny łzowej lub nieprawidłowej struktury filmu łzowego. Wśród przyczyn tego typu zaburzeń wymienia się też określone problemy zdrowotne lub choroby oczu. We wszystkich przypadkach dochodzi do przerwania ciągłości filmu łzowego, czyli warstwy ochronnej na powierzchni oka.

Czynniki wpływające na film łzowy

Zespół suchego oka dotyka coraz więcej osób. Rosnące wskaźniki występowania tego schorzenia są efektem zmian warunków środowiskowych i stylu życia, jak również starzejącego się społeczeństwa, ze względu na rosnące wraz z wiekiem ryzyko zaburzeń nawilżenia gałki ocznej. Z problemem „suchego oka” mają też do czynienia osoby pracujące przed komputerem. Korzystanie z komputera lub smartfona prowadzi do obniżenia częstotliwości mrugania. To z kolei powoduje niedostateczne rozprowadzanie filmu łzowego na powierzchni oka.

Z kolei urazy lub stany zapalne oka mogą niekorzystnie wpływać na ilość wydzielanych łez lub skład wydzieliny łzowej. Ilość i jakość filmu łzowego mogą też obniżać niektóre choroby, zwłaszcza schorzenia skóry lub układu nerwowego, jak również przyjmowane leki, m.in. beta-blokery.
 

Brak ochrony powierzchni oka w wyniku przerwania filmu łzowego

Zbyt mała ilość nawilżającego filmu łzowego na powierzchni oka lub zmieniony skład wydzieliny produkowanej przez gruczoły łzowe może prowadzić do utraty stabilności i ciągłości filmu łzowego. To z kolei wywołuje nadwrażliwość oka na oddziaływanie środowiska. Film łzowy stanowi ważną barierę ochronną dla oka oraz zaopatruje górne warstwy komórek w składniki odżywcze i tlen. Uszkodzenie filmu łzowego ułatwia przenikanie drobnoustrojów i może sprzyjać rozwojowi infekcji. Przerwanie ciągłości filmu łzowego może też prowadzić do nadmiernego wysychania, bliznowacenia i zmętnienia rogówki, co może wywołać trwałe zaburzenia widzenia.
 

Suche oko swędzi i piecze

Zaburzeniom nawilżenie powierzchni oka mogą towarzyszyć różnorodne objawy. Zespół suchego oka zwykle objawia się zaczerwienieniem oraz uczuciem drapania, pieczenia lub swędzenia oka. Często występuje też uczucie piasku lub obecności ciała obcego w oku. Do objawów suchego oka zalicza się też uczucie zmęczenia oka i nadmierne łzawienie.
 

Właściwa pomoc dla suchych oczu

U większości pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi objawami suchego oka wystarczy stosowanie kilka razy dziennie tak zwanych sztucznych łez, które zwilżają powierzchnię oka. Sztuczne łzy o działaniu nawilżającym warto też polecić osobom, u których zespół suchego oka pojawia się tylko w określonych sytuacjach, na przykład podczas pracy przed komputerem lub bardzo wietrznej pogody. W przypadkach ciężkich, chronicznych zaburzeń należy sięgnąć po specjalne krople do oczu w postaci żelu, które charakteryzują się wyższą lepkością w porównaniu do standardowych kropli do oczu i dłużej utrzymują się na powierzchni oka. Terapię można uzupełnić o maść do oczu stosowaną na noc, ponieważ podczas snu gruczoły łzowe wydzielają znacznie mniej cieczy łzowej. Jej niedobór może sprawić, że zaschnięta wydzielina na brzegach powiek będzie powodować drobne uszkodzenia na powierzchni gałki ocznej.

Należy również w miarę możliwości wykluczyć czynniki nasilające zespół suchego oka. Warto unikać klimatyzacji, a ogrzewane pomieszczenia regularnie wietrzyć. Należy unikać przebywania w zadymionych miejscach. Nasza wskazówka: zamiast przesiadywać przed telewizorem po pracy, lepiej wybrać się na spacer na świeżym powietrzu – to czysty relaks dla oczu.

Jeżeli przyczyną suchego oka jest choroba ogólnoustrojowa, przyjmowanie leków lub uraz oka, należy postarać się wyeliminować te czynniki. W takim przypadku niezbędna jest wizyta u lekarza. Konsultacja medyczna jest też konieczna w przypadku utrzymujących się lub nasilonych problemów z oczami. Lekarz postawi właściwą diagnozę i zaleci odpowiednie leczenie.

Film łzowy

Film łzowy składa się zasadniczo z trzech warstw. Warstwa zewnętrzna, która pozostaje w kontakcie z powietrzem w otoczeniu, to cienka błona oleista ①. Jej funkcją jest zabezpieczanie leżącej pod nią warstwy wodnej przed zbyt szybkim parowaniem. Warstwa wodna ② zawiera składniki, które są niezbędne dla komórek rogówki, takie jak tlen, składniki odżywcze i pierwiastki śladowe. Trzeci składnik – warstwa mucynowa ③, która znajduje się z bezpośrednim kontakcie z powierzchnią oka – jest niezbędna, ponieważ zapewnia równomierne rozprowadzenie płynu łzowego na całej powierzchni oka. Ta warstwa śluzowa odpowiada za przyleganie filmu łzowego do rogówki i spojówek ④, a dzięki temu tlen i składniki odżywcze mogą w niezawodny sposób dotrzeć do komórek we wspomnianych tkankach (Rys. 1).

Jeśli film łzowy nie jest obecny w wystarczającej ilości lub skład łez nie jest odpowiedni, może dochodzić do przerwania filmu łzowego (Rys. 2). Gdy tak się dzieje, komórki w obrębie powierzchni oka zostają odcięte od źródła zaopatrzenia w tlen i składniki odżywcze. Wskutek tego dochodzi do uszkodzenia komórek, co prowadzi do pojawienia się objawów stanu zapalnego, takich jak swędzenie, pieczenie, uczucie obecności ciała obcego, zaczerwienienie i ból. W zaawansowanym stadium może to doprowadzić do uszkodzenia rogówki i spojówek.

Bardziej interesujące strony