Łzy a zespół suchego oka

Zgodnie z dzisiejszym stanem wiedzy człowiek to jedyna istota, która potrafi płakać z emocji. Kiedy płaczemy, nasze oczy zaczynają wydzielać tyle cieczy łzowej, że oczy wypełniają się łzami, które następnie spływają po policzkach.

Okuliści z Deutsche Ophthalmologischen Gesellschaft (DOG – Niemieckie Towarzystwo Okulistyczne) odkryli, że mężczyźni płaczą średnio do 17 razy w ciągu roku, a kobiety 64 razy. Istnieją specyficzne dla płci powody emocjonalnego płaczu - kobiety zazwyczaj płaczą z powodu konfliktów lub straty, natomiast mężczyźni wskutek empatii lub rozstania. To, że mężczyźni płaczą rzadziej jest najprawdopodobniej zakorzenione w socjalizacji i kulturze. Podczas, gdy kobiety wyrażają swoje uczucia poprzez łzy, mężczyźni powstrzymują emocje i szukają sposobów radzenia sobie z nimi. Mężczyźni dzięki samodyscyplinie nauczyli się tego, aby nie płakać.

W sytuacjach żalu, gniewu czy stresu płacz służy jako ulga i wiele osób uważa, że poprawia im nastrój. Nie zostało to jednak do tej pory poparte żadnymi badaniami. Podczas płaczu jesteśmy fizycznie spięci, a rozluźnienie następuje, jak tylko mija powód do łez.

Oko stale wytwarza określoną ilość cieczy łzowej, nie tylko podczas płaczu. Ciecz łzowa jest niezbędna, by utrzymać odpowiednie nawilżenie oczu. Co więcej, jej skład różni się od łez, które ronimy ze smutku lub z radości. Łzy wytwarzane w stanach silnych emocji zawierają więcej hormonów, takich jak tzw. substancje – posłańcy (feromony), które zmysł powonienia jest w stanie wyczuwać bez udziału świadomości.
 

Jak powstają łzy?

Łzy wytwarzane są stale, by równomiernie odmywać i nawilżać powierzchnię oka, tworząc tak zwany film łzowy. Oko co minutę wydziela od pięciu do siedmiu mikrolitrów cieczy łzowej. Objętość cieczy łzowej ulega zwielokrotnieniu podczas płaczu i intensywnego łzawienia (epiphora) wywołanego podrażnieniem oka.

W wydzielaniu cieczy łzowej uczestniczy wiele gruczołów. Każdy z nich dba o to, by łzy miały określony skład i zawierały niezbędne substancje. Składnikiem łez jest nie tylko sól, w ich skład wchodzą między innymi białka i tłuszcze. Ochronę przed zarazkami, które mogą wywołać stan zapalny oka, zapewniają enzymy zawarte we łzach.

Zaburzenia mechanizmu wydzielania łez lub nawilżania powierzchni gałki ocznej mogą przerwać ciągłość filmu łzowego. W efekcie pojawiają się typowe objawy suchego oka, takie jak swędzenie, zaczerwienienie lub pieczenie.
 

Łzy tworzą trójwarstwowy film łzowy

Film łzowy, który pokrywa powierzchnię rogówki, można podzielić na trzy warstwy. Do powierzchni oka przylega bezpośrednio wewnętrzna warstwa śluzowa (mucynowa). Zawiera białka i cukry oraz ma konsystencję śluzu. Warstwa mucynowa warunkuje trwałe przyleganie filmu łzowego do powierzchni gałki ocznej. Produkowana jest przez wyspecjalizowane komórki, tak zwane komórki kubkowe, które znajdują się w spojówce oka.

Warstwa środkowa, położona bezpośrednio na warstwie mucynowej, stanowi ponad 90% grubości filmu łzowego. Jest to warstwa wodna, która zawiera tlen i składniki odżywcze oraz różne enzymy. Wytwarzana jest przez gruczoły łzowe zlokalizowane w oczodołach nad górną powieką.

Bogata w tłuszcze zewnętrzna warstwa filmu łzowego, czyli warstwa tłuszczowa, jest wytwarzana przez gruczoły Meiboma. Jej główną funkcją jest przeciwdziałanie parowaniu filmu łzowego i jego stabilizacja na powierzchni oka.
 

Film łzowy pełni ważne funkcje

Film łzowy pełni wiele istotnych funkcji: chroni powierzchnię oka, w szczególności rogówkę, przed wysychaniem, dostarcza jej składniki odżywcze, zaopatruje w tlen i hormony. Ponadto oczyszcza worki spojówkowe, położone tuż pod powieką, oraz stale obmywa powierzchnię oka. Co więcej, film łzowy tworzy fizyczną barierę ochronną oraz zawiera specjalne enzymy i dzięki temu chroni oko przed zarazkami. Film łzowy ma też podstawowe znaczenie dla utrzymania prawidłowego widzenia.
 

Odprowadzanie łez

Oko nieustannie wydziela ciecz łzową, zatem muszą istnieć mechanizmy usuwania jej nadmiaru. Łzy są odprowadzane przez niewielkie otwory w skórze po wewnętrznej stronie oka, tak zwane punkty łzowe górne i dolne. To przez nie przepływa nadmiar cieczy łzowej, która kanalikami łzowymi i woreczkami łzowymi uchodzi do małżowiny nosowej.
 

Przerwanie ciągłości filmu łzowego a zespół suchego oka

W przypadku zbyt małej ilości cieczy łzowej lub zmienionego składu łez może dojść do przerwania filmu łzowego. Film łzowy może ulec naruszeniu, jeżeli środkowa wodna warstwa filmu łzowego jest zbyt cienka lub jeżeli ciecz łzowa zawiera zbyt mało komponentu tłuszczowego, niezbędnego do zachowania stabilności zewnętrznej warstwy tłuszczowej.

Brak ciągłości filmu łzowego powoduje, że powierzchnia gałki ocznej jest bardziej narażona na podrażnienia pod wpływem kontaktu z ciałami obcymi lub podczas mrugania. Film łzowy nie pełni już funkcji ochronnej, a rogówka nie otrzymuje wystarczającej ilości składników odżywczych i tlenu. W odpowiedzi oko zwiększa produkcję łez. Niekiedy cieczy łzowej wciąż nie wystarcza lub też nie można odbudować stabilnej struktury filmu łzowego ze względu na nieprawidłowy skład łez. W takim przypadku może pojawić się pieczenie, swędzenie lub uczucie obcego ciała w oku. Dolegliwości te można złagodzić, stosując nawilżające krople do oczu lub maści do oczu, które dodatkowo wyrównują niedobory cieczy łzowej i uzupełniają skład filmu łzowego.
 

Przyczyny uszkodzenia filmu łzowego i zespołu suchego oka

Około 40-50 procent wszystkich pacjentów przychodzących do okulisty cierpi z powodu zespołu suchego oka. Pod względem medycznym, wszystkie objawy wywołane przez zmniejszone nawilżenie powierzchni oka nazywa się zapaleniem rogówki i spojówek lub zespołem suchego oka. Przyczyn niewystarczającej ilości płynu łzowego lub jego nieprawidłowego składu jest wiele, na przykład współistniejące choroby ogólnoustrojowe, takie jak cukrzyca, przewlekłe choroby reumatyczne lub zapalne choroby naczyń, które mogą prowadzić do rozwinięcia się zespołu suchego oka. Różne leki, takie jak tabletki antykoncepcyjne, różne lekiprzeciwhistaminowe i przeciwdepresyjnemogą wywoływać zaburzenia nawilżenia w oku.

W ciągu ostatnich 20 lat liczba pacjentów cierpiących na zespół suchego oka podwoiła się. Przyczynami są czynniki środowiskowe, takie jak narażenie na działanie ozonu, spalin i suchego powietrza z ogrzewania. Indywidualny styl życia pacjenta również może mieć wpływ na pojawienie się zespołu suchego oka: osoby palące papierosy oraz noszące soczewki kontaktowe częściej zmagają się z takimi objawami jak pieczenie i swędzenie oczu. Ponadto długotrwała praca przy komputerze, tablecie czy smartfonie prowadzi do zmniejszenia częstotliwości mrugania, co sprawia, że oczy wysychają.
 

Co pomaga w zespole suchego oka

Każdy, kto cierpi na zespół suchego oka powinien postarać się wyeliminować jego przyczyny na tyle, na ile jest to możliwe. Być może zaistnieje potrzeba zamiany leku stosowanego z powodu choroby podstawowej, na inny lek. Twarde soczewki kontaktowe można zastąpić miękkimi – twarde soczewki kontaktowe wymagają minimalnej ilości płynu łzowego do tego, aby mogły poruszać się na filmie łzowym w trakcie mrugania. W poważnych przypadkach zespołu suchego oka istotne jest zatem, aby zamienić je na miękkie soczewki kontaktowe lub całkowicie zaprzestać stosowania soczewek. Porozmawiaj o tym z lekarzem – zaproponuje on właściwe postępowanie dostosowane do Twojego przypadku. Zmiana stylu życia również może doprowadzić do poprawy nawilżenia oczu: należy unikać przeciągów i przegrzewanych pomieszczeń, skrócić czas pracy przed monitorem i rzucić palenie.

Jeżeli lekarz nie jest w stanie określić przyczyny lub nie można jej wyeliminować (na przykład ze względu na wymagania zawodowe), objawy zespołu suchego oka można leczyć w celowany sposób. Na rynku dostępnych jest wiele preparatów zawierających sztuczne łzy, które mogą być podawane w postaci kropli do oczu. W celu łagodzenia objawów pojawiających się sporadycznie, na przykład wywołanych pracą przed monitorem, silnym wiatrem lub dymem, zaleca się krople do oczu o niskiej lepkości, takie jak HYLO-FRESH®, natomiast pacjenci ze stałymi, ciężkimi objawami, powinni stosować produkty o większej lepkości, takie jak HYLO-GEL®. Konieczne jest stosowanie sztucznych łez bez środków konserwujących, ponieważ takie substancje również mogą uszkadzać film łzowy. Osoby noszące miękkie soczewki kontaktowe także powinny stosować wyłącznie krople do oczu niezawierające środków konserwujących, takie jak produkty z rodziny HYLO® EYE CARE, gdyż środki konserwujące mogą odkładać się na soczewkach kontaktowych i uszkadzać rogówkę.
 

To możesz zrobić sam!

Jest kilka rzeczy, które można zrobić samemu, aby zapobiec pieczeniu i swędzeniu oczu: wietrz pomieszczenia kilka razy dziennie i stosuj nawilżacze powietrza, aby powietrze w pomieszczeniach nie było zbyt suche. Unikaj włączania nawiewu w samochodzie i regularnie wymieniaj filtry w klimatyzacji samochodowej. Ponadto, picie wystarczającej ilości płynów – co najmniej dwóch litrów na dobę, jak również dieta bogata w witaminy i odpowiednio długi sen łagodzą objawy zespołu suchego oka.

 

1 Augenheilkunde, Grehn, 31st Edition, Springer Verlag

Bardziej interesujące strony