Zespół suchego oka a choroby tarczycy

Tarczyca jest centrum dowodzenia procesami przemiany materii zachodzącymi w ludzkim organizmie. Wszelkie zaburzenia metaboliczne są zatem zwykle konsekwencją chorób tarczycy. Schorzenia tarczycy mogą wpływać na wrażliwy narząd wzroku i wywoływać zespół suchego oka.

Tarczyca reguluje metabolizm

Organizm zdrowych osób zachowuje równowagę hormonalną. Tarczyca odgrywa ogromną rolę w regulowaniu gospodarki hormonalnej i różnorodnych procesów przemiany materii.

Jeżeli tarczyca wytwarza zbyt mało lub zbyt dużo hormonów, mamy do czynienia odpowiednio z niedoczynnością i nadczynnością tarczycy. Najczęstszą postacią nadczynności tarczycy jest choroba Gravesa-Basedowa- schorzenie autoimmunologiczne. Niedoczynność tarczycy zwykle wywołuje zapalenie tarczycy Hashimoto, które jest także chorobą o podłożu autoimmunologicznym. Zespół suchego oka może występować zarówno w nadczynności, jak i niedoczynności tarczycy.

Kolejnym objawem zaburzeń czynności tarczycy jest patologia oczodołów, czyli orbitopatia tarczycowa (wytrzeszcz).
Nie jest znana dokładna przyczyna występowania tego schorzenia. Uznaje się, że jest to choroba o charakterze autoimmunologicznym. W przypadku orbitopatii tarczycowej agresywna reakcja układu immunologicznego jest skierowana wobec własnych komórek zlokalizowanych w określonych obszarach oczodołów. Gałka oczna (w jednym lub obu oczach) wysuwa się z oczodołu, co prowadzi do poważnych zaburzeń nawilżania powierzchni oka.
 

Zespół suchego oka a niedoczynność tarczycy

Niedoczynność tarczycy charakteryzuje się niedoborem dwóch hormonów: tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3). Wszystkie procesy przemiany materii ulegają zwolnieniu pod wpływem niewystarczającej ilości hormonów.
Najczęstsze objawy niedoczynności tarczycy:

  • wyczerpanie, słabość i ospałość (adynamia),
  • wypadanie włosów,
  • przyrost masy ciała,
  • spowolnienie pracy serca, niskie ciśnienie krwi,
  • trudności z koncentracją,
  • zaparcia
  • suchość i łuszczenie się skóry,
  • obrzęk powiek.
     

Przyczyną występowania tych objawów jest tzw. obrzęk śluzowaty (łac. myxoedema). Wiąże się to z odkładaniem nadmiaru związków złożonych białek, cukrów i kwasów w podskórnej tkance tłuszczowej, która zwiększa swoją objętość i jest opuchnięta. Obrzęk wokół oczu sprawia, że powieki nie zamykają się całkowicie, a w efekcie dochodzi do wysychania powierzchni oka. Funkcją mrugania jest regularne rozprowadzanie cieczy łzowej na powierzchni oka, co pozwala utrzymać prawidłowe nawilżenie oczu.

Suchość błon śluzowych to jeden z objawów niedoczynności tarczycy. Zaburzenia gospodarki hormonalnej sprawiają, że gruczoły w jamie ustnej, nosie, gardle i oczach nie są w stanie wyprodukować wystarczającej ilości wydzieliny.
 

Zespół suchego oka z nadczynność tarczycy

Nadczynność tarczycy charakteryzuje nadmierne wydzielanie hormonów T3 i T4, w niedoczynności tarczycy mamy do czynienia z odwrotną sytuacją. Zaburzenia wydzielania hormonów przekładają się na nadmierny metabolizm. Do typowych objawów nadczynności tarczycy zalicza się:

  • drażliwość, nerwowość,
  • wysokie ciśnienie krwi i tętno,
  • utrata wagi,
  • biegunka,
  • osłabienie mięśni i ból mięśniowy.
     

W większości przypadków przyczyną nadczynności tarczycy jest choroba Gravesa-Basedowa. Jest to schorzenie autoimmunologiczne, w którym własny układ odpornościowy organizmu atakuje komórki tarczycy odpowiedzialne za produkcję hormonów. Tarczyca zaczyna wytwarzać nadmierną ilość hormonów, niewspółmierną do zapotrzebowania organizmu. Zwykle chorobie towarzyszy reakcja immunologiczna w postaci obrzęku przedgoleniowego (obrzęk śluzowaty podudzi) oraz wytrzeszcz oczu (orbitopatia tarczycowa).
 

Objawy orbitopatii tarczycowej

Orbitopatia tarczycowa jest skutkiem immunologicznej reakcji zapalnej, która prowadzi do obrzęku tkanek miękkich w oczodołach. Objawia się wytrzeszczem gałki ocznej (łac. exophthalmus), obrzękiem mięśnia łzowego i zaburzeniami widzenia.
Pozostałe objawy orbitopatii tarczycowej:

Gałka oczna wysuwa się z oczodołu, powodując niedomykanie powieki co prowadzi do wysuszenia rogówki.
 

Co może zalecić lekarz przy zespole suchego oka w chorobach tarczycy?

Gdy jest podejrzenie, że zespół suchego oka ma związek z chorobą tarczycy, lekarz zleca wykonanie szeregu badań, na podstawie których można ustalić przyczynę dolegliwości. Podstawowym narzędziem jest dokładny wywiad lekarski(anamneza), dzięki któremu lekarz zbiera dokładne informacje o przebiegu choroby i objawach. Wykonuje się badania: ciśnienia wewnątrzgałkowego, ruchomości gałki ocznej, pola widzenia oraz szerokości otwarcia powiek.

W badaniach krwi można oznaczyć poziom hormonów tarczycy, a rezonans magnetyczny (MRI) pomaga wykryć obrzęk mięśni w gałce ocznej oraz określić nasilenie orbitopatii tarczycowej.
 

Leczenie zespołu suchego oka w przebiegu chorób tarczycy

Podstawowym celem leczenia zespołu suchego oka przy chorobach tarczycy jest przywrócenie równowagi hormonalnej. W przypadku niedoczynności tarczycy chorym podaje się syntetyczną tyroksynę, która uzupełnia niedobory tego hormonu w organizmie (hormonalna terapia zastępcza). Wszystkie objawy niedoczynności tarczycy, w tym również suchość oczu, zwykle ustępują po ustaleniu właściwej dawki hormonów.

Nadczynność tarczycy można opanować, stosując określone leki (tzw. leki przeciwtarczycowe o działaniu tyreostatycznym). W dłuższej perspektywie stosuje się kurację radiojodem. W przypadku znacznego powiększenia tarczycy można stosować leczenie operacyjne.

Opisywane strategie leczenia zwykle przynoszą też ulgę w objawach choroby Gravesa-Basedowa. W zespole suchego oka wskazane jest stosowanie nawilżających kropli do oczu lub odżywczych maści do oczu, które pozwalają utrzymać prawidłową pracę wzroku i złagodzić objawy suchości oczu. U osób z ciężką nadwrażliwością na światło można stosować specjalne szkła przeciwsłoneczne.

W przypadku ciężkich objawów stan zapalny można leczyć radioterapią ukierunkowaną na tkanki oka lub glukokortykoidami. Leczenie chirurgiczna narządu wzroku rozważane jest, jeżeli istnieje ryzyko uszkodzenia nerwu wzrokowego lub występują ograniczenia natury estetycznej.

 

 

1 Grehn: Augenheilkunde 31st Edition, Springer Berlin 2012, page 246
2 Thiemes Innere Medizin: TIM, Thieme Verlag Stuttgart 1999, page 179

Bardziej interesujące strony