Zespół suchego oka wywołany farmakoterapią

Zespół suchego oka (zespół suchości) często wywołuje bardzo nieprzyjemne objawy: oczy są zaczerwienione, swędzą i pieką. Chorobie często towarzyszy uczucie obecności piasku lub ostrego ciała obcego w oku. Każde mrugnięcie powoduje bolesne ocieranie powieki i suchą powierzchnię gałki ocznej.

Zespół suchego oka może mieć wiele różnych przyczyn. Jedną z nich może być następstwo działania niektórych leków. Które leki mogą wywoływać zespół suchego oka i w jaki sposób?

Doustne środki antykoncepcyjne

Zespół suchego oka częściej dotyka kobiet niż mężczyzn. Wynika to głównie z odmiennej gospodarki hormonalnej, ponieważ estrogen, żeński hormon płciowy, ma możliwość wpływu na wydzielanie łez, co może prowadzić do nadmiernego wysuszenia powierzchni oka. Zespół suchego oka jest jednym z działań niepożądanych terapii doustnej estrogenami wykorzystywanej, m.in. w leczeniu objawów menopauzy, oraz wśród kobiet stosujących tabletki antykoncepcyjne, które również zawierają żeńskie hormony płciowe.
 

Beta-blokery

Beta-blokery stosuje się w różnych wskazaniach. Jest to termin znany przede wszystkim osobom chorującym na choroby układu krążenia, takie jak: nadciśnienie, zaburzenia rytmu serca, migreny, nadczynność tarczycy i jaskrę. Wśród działań niepożądanych beta-blokerów wymienia się między innymi zmniejszenie wydzielania łez, co przekłada się na niewystarczające nawilżenie oczu. Często występuje również zespół suchego oka, ból oka i zaburzenia widzenia.
 

Cholinolityki

Cholinolityki stosuje się w leczeniu kolki jelitowej lub przewlekłego zapalenia oskrzeli. Ich najważniejszym działaniem jest rozluźnianie mięśni gładkich otaczających narządu wewnętrzne (działanie rozkurczowe). Ponadto cholinolityki hamują działanie gruczołów, blokując sygnały pobudzające wydzielanie. Mogą upośledzać czynność gruczołów łzowych oraz gruczołów ślinowych. W efekcie pojawia się suchość jamy ustnej i oka.
 

Leki przeciwhistaminowe

Leki przeciwhistaminowe stosuje się w leczeniu chorób alergicznych, na przykład alergicznego nieżytu nosa. Ich mechanizm działania polega na hamowaniu wydzielania histaminy, neuroprzekaźnika, który przenosi sygnały pobudzające reakcje alergiczne. Zablokowanie receptorów histaminowych powoduje znacznie zmniejszenie objawów alergii. Do skutków ubocznych leków przeciwhistaminowych zalicza się ograniczenie czynności gruczołów łzowych i niedobór cieczy łzowej nawilżającej oczy.
 

Trójpierścieniowe i czteropierścieniowe leki przeciwdepresyjne

Leki przeciwdepresyjne tej klasy stosuje się w stanach lękowych i w leczeniu depresji. Jedną z przyczyn depresji jest niedobór neuroprzekaźników, substancji przekazujących sygnały nerwowe, w mózgu. Trójpierścieniowe i czteropierścieniowe leki przeciwdepresyjne hamują wychwyt zwrotny neuroprzekaźników do komórek nerwowych mózgu. Wyrównują zatem niedobór neuroprzekaźników w mózgu pacjenta. Mogą też wywoływać określone skutki uboczne, między innymi zmniejszenie wydzielania łez przez gruczoły łzowe, co może z kolei prowadzić do zespołu suchego oka.
 

Ergotamina

Ergotaminę stosuje się w leczeniu ciężkich napadów migrenowych z aurą lub bez (zaburzenia widzenia) i klasterowego bólu głowy. Przedawkowanie leku może zagrażać życiu i wywołuje liczne działania niepożądane, zatem stosuje się go bardzo rzadko. Ergotamina powoduje zwężenie naczyń krwionośnych, co może prowadzić do suchości oka.
 

Neuroleptyki

Neuroleptyki to klasa leków psychotropowych stosowanych w leczeniu urojeń, stanów splątania, pobudzenia i omamów. Wiele neuroleptyków hamuje przepływ neuroprzekaźnika, dopaminy, do mózgu. Dopamina jest potocznie zwana hormonem szczęścia i bierze udział w procesach motywacji i uwagi.

Leki psychotropowe mogą wywoływać różne działania niepożądane, między innymi zaburzenia hormonalne i zaburzenia ruchowe, depresję i zaburzenia czynności określonych narządów. Wśród skutków ubocznych przyjmowania neuroleptyków wymienia się również zespół suchego oka.
 

Rezerpina

Rezerpina obniża ciśnienie krwi, ale ze względu na liczne, niekiedy bardzo ciężkie działania niepożądane nie jest powszechnie stosowana w leczeniu nadciśnienia. Mechanizm działania rezerpiny jest złożony: lek ten wpływa zarówno na ośrodkowy, jak i obwodowy układ nerwowy. Rezerpina stymuluje aktywność układu nerwowego przywspółczulnego, który odpowiada między innymi za regenerację organizmu. Może wywoływać działania niepożądane, takie jak zwężenie źrenic, opadające powieki lub zespół suchego oka.
 

Leki moczopędne

Diuretyki tiazydowe (w skrócie tiazydy) działają odwadniająco i moczopędnie. Normalizują zbyt wysokie ciśnienie krwi i przeciwdziałają zatrzymaniu wody w organizmie. Wpływają na procesy metaboliczne, a długotrwała terapia może wywoływać między innymi zespół suchego oka.
 

Triheksyfenidyl

Triheksyfenidyl to lek stosowany w chorobie Parkinsona. Wpływa rozkurczowo na mięśnie odpowiadające za ruchy mimowolne narządów wewnętrznych (mięśnie gładkie), hamując uwalnianie acetylocholiny, jednego z neuroprzekaźników. W chorobie Parkinsona występują podwyższone poziomy tej substancji. Mechanizm działania triheksyfenidylu polega między innymi na ograniczeniu czynności gruczołów ślinowych i łzowych, co wywołuje suchość jamy ustnej i oczu.

Uwaga: objawy ze strony oczu występują zwłaszcza w przypadku przewlekłego stosowania triheksyfenidylu. Zespół suchego oka jest stanem uciążliwym i znacznie obniża jakość życia. Jeżeli odczuwasz dolegliwości oczu, zaleca się wizytę u lekarza. Objawy suchych oczu można złagodzić, stosując nawilżające krople do oczu.

Bardziej interesujące strony